Hoe nemen leerlingen in Heist-op-den-Berg zelf het woord door ‘Het gore lef’?

Leerkracht Liesbeth Wachters van GO! Atheneum Heist besloot om voor de Boon voor Onderwijs te werken rond ‘Het gore lef’ van Sarah Arnolds. De vaak bevreemdende kortverhalen stimuleerden de leerlingen om na te denken over wat er niet gezegd werd. Door de verhalen samen te lezen, erover te praten en creatieve opdrachten te maken verzamelden ze materiaal voor een verrassende expo in de bib van Heist-op-den-Berg.

Oefenen in luisteren

Leerkracht Liesbeth Wachters koos er bewust voor om in de les vooral zélf voor te lezen. “Dat bleek voor mij de meest doeltreffende manier om te controleren of de leerlingen echt meelazen. Door de gesprekken tijdens en na het lezen waren de leesopdrachten veel waardevoller dan de doorsnee literatuurtaken. Door hetzelfde stramien aan te houden, wisten de leerlingen wat ze moesten verwachten. Dat gaf hun houvast.”

Aan het einde van elke les volgde een gesprek: wat vonden ze van het verhaal, wat viel op, welke vragen bleven hangen? Het samenlezen was een veilige, open oefening in luisteren en reageren, zonder puntenstress of verplichte analyses. Soms volgende er nog een opdracht, bijvoorbeeld een stukje herschrijven, in groep een samenleessessie organiseren en opnemen, of deelnemen aan een Readalong via Storygraph.

Frisse blik op literatuuronderwijs

Liesbeth zag tijdens het project opvallend veel groei bij de leerlingen: “Het viel mij op hoe snel ze verbeterden in het interpreteren van de verhalen en het verwoorden van hun gedachten. Ook stillere leerlingen kregen na een paar verhalen de moed om hun interpretaties te delen en hadden vaak waardevolle inzichten. Eerst stonden ze niet te springen voor het project, maar na verloop van tijd kreeg ik de opmerking dat ‘Nederlands niet echt meer aanvoelde als een les’, omdat de leerlingen het voorlezen en bespreken als iets leuks beschouwden. En zonder het te weten staken ze er toch verschillende vaardigheden door op.”

Maar de persoon die misschien wel het meest heeft geleerd door het project is Liesbeth zelf. “Ik kijk nu helemaal anders naar lezen in de klas en naar literatuurtaken. Door de gesprekken met leerlingen besefte ik hoe weinig tijd we daar voordien voor vrijmaakten. Sindsdien maak ik daar meer tijd voor. We lezen vaker samen in de klas en gaan actief op zoek naar de verschillende lagen in een verhaal: soms gaat dat diep, soms blijft het oppervlakkig. Ik leerde tijdens dit project ook dat dat helemaal prima is.”

Verdeelde meningen

De meningen van de leerlingen over ‘Het gore lef’ zijn heel divers: soms enthousiast, soms kritisch.

• "Ik lees niet graag kortverhalen. Ze waren ook heel vreemd en het is niet altijd duidelijk wat er gebeurt. Ik lees liever één lang verhaal met een duidelijk einde. In de zomervakantie lees ik wel veel fantasy."

• "‘Het gore lef’ is heel vlot leesbaar en ik hield wel van de kortverhalen. Geregeld lees ik ook wel wat verhalen online, bijvoorbeeld ongepubliceerde teksten die ik via Instagram ontdek."

• "De auteur laat veel open en daardoor moet je je eigen fantasie aanspreken – dat vond ik wel leuk."
  

Interactieve expo

Voor de expo in de bib maakten de leerlingen veel creaties die interactie vragen van de bibliotheekbezoekers, zoals een kwartet, een raadspel, een leugendoos en een stellingenspel. Ze maakten ook filmpjes, lazen fragmenten in, ontwierpen alternatieve covers en brachten gedichten, dagboekfragmenten, collages en illustraties mee.

• "‘Het gore lef’ doet je nadenken over leugens, dus ik wilde de bezoekers ook aan het denken zetten. Daarom maakte onze groep enkele posters met stellingen over liegen."

• "De creatieve invulling van de opdrachten is veel leuker dan een klassieke boekbespreking die je alleen moet maken."

3 lessen voor leesbevordering

1. Eigenaarschap vergroot betrokkenheid: Wanneer leerlingen zelf keuzes mogen maken groeit hun betrokkenheid en hun motivatie. Het boek was een vertrekpunt om na te denken en zelf iets te maken. Die vrijheid om zelf te creëren maakte lezen minder schools.
2. Samenlezen verlaagt de drempel: Voorlezen en samen de tekst bespreken verlaagt de drempel om in het verhaal te stappen. Samenlezen voelt minder als een les en meer als een gesprek waarin de eigen leeservaringen een plek krijgen.
3. Open verhalen scherpen het denken: De vreemde kortverhalen en open eindes riepen vragen op en dat was soms frustrerend. Gaandeweg leerden de leerlingen aanvaarden dat verschillende interpretaties naast elkaar kunnen bestaan. Literatuur wordt zo een oefening in nuance, verbeelding en het verdragen van niet-weten.