Hoe zet ‘De rode koe’ Mechelse leerlingen aan tot lezen?

Leerkracht Sandy Wijshoff van TSM Mechelen doet met haar leerlingen mee aan de Boon voor Onderwijs en koos ‘De rode koe’ van Hans Depelchin, een complex boek dat een grote uitdaging vormt voor de leerlingen. Via een traject dat startte in de boekhandel en eindigde met een auteurslezing ontdekten ze samen dat uitdagende literatuur gesprekken opent en blikken verruimt.

Op ontdekking in de boekhandel

Het traject begon op 23 januari met een bezoek aan boekhandel Salvator in Mechelen. De leerlingen hadden zelf vragen voorbereid tijdens een brainstorm in de klas en kregen een kaartje mee waarop een vraag stond die ze moesten stellen. Boekhandelaar Karla gaf ook een uiteenzetting over het reilen en zeilen van een boekhandel.

Sandy: “Het was mooi om te zien hoe iedereen spontaan in de boeken dook en meteen begon te lezen uit interesse. Sommigen bladerden in kookboeken, anderen in strips, manga’s of historische literatuur. Achteraf kregen de leerlingen een exemplaar van ‘De rode koe’ mee. Ze waren allemaal heel enthousiast over het bezoek.”

Samenlezen, thuis lezen én voorlezen

Terug in de klas introduceerde Sandy kort het boek en de auteur. Daarna las ze de eerste vijftig pagina’s voor. Per week lazen de leerlingen thuis een vijftigtal pagina’s en werkten ze in een opdrachtenbundel. Daarin noteerden ze verwijzingen naar de titel, maakten ze samenvattingen, kozen ze een vraag uit de leesbelevingsbingo en vervulden ze een van de vier rollen (stilist, personage-analyst, kritische denker of illustrator). Tijdens de lessen wisselden ze in groep ideeën uit, gevolgd door een klassengesprek.

Voor leerlingen die lezen moeilijk vinden, was er een wekelijkse luistermiddag waarbij Sandy en haar collega voorlazen. “Enerzijds vinden onze leerlingen (thuis alleen) lezen een hele opgave. Anderzijds lezen sommigen ook heel traag. Zo wilden we hen een alternatief aanbieden. Halverwege organiseerde ik ook een toets met inhoudelijke vragen.”

Discussie over boeken in de bib

Op 17 maart kregen de leerlingen een rondleiding in de Mechelse bibliotheek. Enkele waren er al geweest en zelfs lid, maar voor de meeste leerlingen was het de eerste keer. Ze waren duidelijk onder de indruk van het bijzondere gebouw en het feit dat ze daar ook gewoon kunnen komen ‘hangen’ om strips te lezen of samen huiswerk te maken.

De rondleiding eindigde in de nok van het dak bij de afdeling voor 14+, waar de jongeren de tijd kregen om door het aanbod te snuisteren. Ze tipten elkaar boeken en deelden ondertussen hun leeservaringen over ‘De rode koe’ met ons.

• "Ik lees niet veel en dan vooral non-fictie, bijvoorbeeld over de Tweede Wereldoorlog. Ik was wel gefascineerd door de politieke verwijzingen in ‘De rode koe’."

• "Ik heb dyslexie, dus lezen gaat traag, maar ik lees wel veel manga’s. De vele mythologische verwijzingen vond ik wel boeiend. En de uitwisseling met klasgenoten was ook verrijkend. Net als bij kunst heeft iedereen een andere mening over het verhaal."

• "Na het vorige boek had ik eigenlijk geen zin meer om voor school te lezen, maar dit boek heeft me toch wel beziggehouden. Ik blijf zoals veel anderen met heel veel vragen zitten."

• "Ik was erg gefascineerd door het einde – het is niet duidelijk wat er precies gebeurt. Daar wil ik zeker iets over vragen aan de auteur."

In het hoofd van Hans Depelchin

Na de rondleiding in de bibliotheek volgde een auteurslezing door Hans Depelchin, die een inkijk gaf in zijn schrijfproces. Net als zijn boek was dat een associatieve tocht langs Gent, Berlijn, Noorwegen en Italië. Ondertussen toonde hij kunstwerken met rode koeien, speelde hij muziekfragmenten af – van Grieg tot Vikingmetal – en vertelde hij dat gefascineerd is door ‘Easter eggs’. Dat zijn verborgen boodschappen of verwijzingen die makers opzettelijk in hun werk verstoppen.

Tijdens de vragenronde bleek hoe hard de leerlingen in de ban waren van het verhaal. Hans gaf toe dat het geen boek is dat lief is voor de lezer en dat hij de lezer wil uitdagen. In zijn lezing gaf hij wel enkele Easter eggs prijs die hij zelf in het boek verstopte, zoals de verwijzingen naar de series ‘Lord of the Rings’ en ‘Twin Peaks’.

3 lessen voor leesbevordering

1. Samen ontdekken: Het traject van Sandy en haar leerlingen toont hoe literatuur jongeren in beweging kan brengen: van rondsnuffelen in een boekhandel en bibliotheek naar samen worstelen met een complex verhaal tot een auteursontmoeting die nieuwe betekenislagen opent.
2. Haakjes vinden: Leerlingen met uiteenlopende interesses vonden hun eigen haakje om aan het verhaal te blijven hangen, bijvoorbeeld in de geschiedenis, de mythologie of de relaties tussen de personages. De gesprekken in de klas over hun leeservaringen vormden de motor om door te zetten.
3. Blikken verruimen: Leesbevordering is geen keuze voor de weg van de minste weerstand, maar een uitnodiging om nieuwe werelden te ontdekken. Door leerlingen te laten ervaren dat verwarring en meerstemmigheid ook bij lezen horen, verruimen ze hun blik. Zo groeit literatuur uit tot iets dat verder reikt dan het verhaal zelf.